Spanning in de spreekkamer: waarom 20 januari hét moment is om samen te schakelen

Op 20 januari trappen we daarom ACE 2026 af met een bijeenkomst die deze spanning onder een vergrootglas legt en vertaalt naar praktische handvatten waar jij op de werkvoer iets mee kan. We brengen een bedrijfsarts, een arbeidsrechtadvocaat, een inzetbaarheidsgids/casemanager en een ADR‑geregistreerd conflictcoach samen. Open, nieuwsgierig, oplossingsgericht. Zodat jij als HR-professional sterker staat in het begeleiden van jouw (direct) leidinggevende medewerkers én organisaties in deze dynamische tijd.

Waarom die spanning geen buikgevoel is, maar harde data

De cijfers onder werkenden laten weinig ruimte voor wensdenken. Volgens de Monitor Mentale Gezondheid van het RIVM rapporteert 20,1% van de werknemers burn‑outklachten (werk gerelateerde psychische vermoeidheid). Vooral 25‑ tot 34‑jarigen springen eruit met het hoogste percentage klachten. Tegelijkertijd zegt 41,5% (!) van de werkenden dat ze angst- of depressiegevoelens ervaren, terwijl 87,9% ook aangeeft tevreden te zijn met het leven, een ogenschijnlijke paradox die de complexiteit van mentale gezondheid op het werk onderstreept (RIVM, 2025).

Trenddata maken het beeld scherper:

• Burn-outklachten bij werknemers stegen van 13,4% (2015) naar 20,1% (2024).
• Angst- of depressiegevoelens groeiden van 31,7% (2014) naar 42,8% (2022).
• Het risico op een angststoornis of depressie verdubbelde: van 3,5% (2012) naar 8,0% (2022).
• Verzuim door psychische klachten steeg van 5,7% (2014) naar 8,6% (2021), en ligt in 2024 nog steeds boven de 8%.

Deze stijgende lijn laat zien dat mentale belasting structureel is, niet incidenteel.

Die mentale belasting vertaalt zich direct naar verzuim. In 2024 werd 8,2% van de meest recente ziekmeldingen veroorzaakt door psychische klachten, overspannenheid en burn‑out, met een hogere score bij vrouwen (9,5%) dan mannen (6,8%). De piek ligt bij 35‑ tot 44‑jarigen (10,1%). En de maatschappelijke rekening Het RIVM schat de kosten voor verzuim door mentale ongezondheid op €4,9 miljard per jaar, alleen voor de eerste twee jaar van ziekte, dus exclusief de extra kosten van langdurige arbeidsongeschiktheid. Dit is 61% van de totale werk gerelateerde verzuimkosten die 8 miljard euro bedroegen in 2023 (RIVM, 2025).

Dat sluit aan op de actuele lijn bij het CBS: het ziekteverzuim bewoog in 2025 wederom omhoog naar 5,1% in Q3 (jaar-op-jaar), met psychische klachten als meest genoemde reden na griep/verkoudheid. En uit TNO-gegevens blijkt dat psychosociale arbeidsbelasting (werkdruk, ongewenste omgangsvormen, conflicten) een forse hap uit verzuimdagen en kosten neemt: 13,8 miljoen verzuimdagen in 2022, waarvan 1,6 miljoen dagen direct gekoppeld aan ruzie, conflict of grensoverschrijdend gedrag; totale verzuimkosten door Psychosociale Arbeidsbelasting op €4,4 miljard (CBS, 2025) (TNO, 2024).

Post-COVID: versneller, geen oorsprong

Belangrijk om te benoemen: deze trends begonnen vóór COVID, maar de pandemie werkte als versneller.

• Hybride werken bracht nieuwe stressoren: continue bereikbaarheid, vervagende grenzen tussen werk en privé.
• Wachttijden in de GGZ explodeerden, waardoor klachten verergerden door uitgestelde hulp.
• Sociale isolatie en prestatiedruk troffen vooral jongeren en jonge vrouwen.

De RIVM-rapportage benadrukt: vroegtijdige interventie is cruciaal om latere zorg en kosten te beperken. Post-COVID zien we bovendien dat organisaties worstelen met het normaliseren van gesprekken over stress en mentale gezondheid. Dat maakt de rol van HR en leidinggevenden nóg belangrijker (van Bon-Martens, van Doesum, de Beurs, Kroon, & Shields-Zeeman, 2020).

Van werkstress naar conflict (en terug): de keten die wij in de spreekkamer zien

Wie in de spreekkamer zit, ziet zelden één oorzaak. Het begint vaak bij hoge taakeisen en lage autonomie (een riskante combinatie die TNO bij respectievelijk 32% en 41% van de werknemers signaleert), loopt via werkdruk en emotionele belasting, en eindigt in communicatie-ruis, misverstanden, micromanagement of botsende verwachtingen. Het gevolg: conflicten en verzuim versterken elkaar (TNO, 2024).

In de praktijk zien we drie terugkerende schakels:

1. Prestatiedruk en hybride frictieOnvoldoende kaders over bereikbaarheid, prioriteiten en herstelmomenten leiden tot sluimerende spanningen. Jonge werkenden rapporteren bovendien een stijgende trend in beginnende mentale klachten door werkstress (Rijksoverheid, 2023).
2. GesprekskwaliteitWaar het misgaat, is vaak het gesprek. Uit verschillende onderzoeken blijkt dat signalen van stress of beginnende mentale klachten maandenlang niet worden herkend of besproken. Daardoor blijven problemen onder de radar, escaleren ze langzaam en leidt dat uiteindelijk tot langdurige uitval. Hoe later je ingrijpt, hoe complexer het hersteltraject wordt en hoe groter de kans op conflicten en juridische stappen (Personeelsnet, 2025).
3. Escalatie naar formeel conflictAls spanning niet tijdig wordt gede-escaleerd verschuift zij naar juridische en inzetbaarheidsvraagstukken, met oplopende risico’s en kosten. De RIVM‑monitor laat zien dat mentale problemen brede maatschappelijke gevolgen hebben en dat vroegtijdig ingrijpen essentieel is (van Bon-Martens, et al., 2025).

Mentaal verzuim staat dus in directe verbinding met de kwaliteit van de werkrelaties en lijkt dus te kunnen worden voorkomen met proactieve maatregelen. De reactiviteit waarin we nu te werk gaan; dát is de spanning die wij in de spreekkamer terug zien.

Wat jij als HR vandaag kunt doen (én 20 januari meeneemt uit de Kick-off van ACE 2026)

1) Maak het verzuimgesprek tot het goede gesprek op het werkVerleg de focus van ‘ziekmelding’ naar ‘signaaldetectie’. Train leidinggevenden in het herkennen van vroege mentale signalen en voer structureel, empathisch en doelgericht gesprekken. Daarmee tackel je de bekende blinde vlek en versnel je preventie (Personeelsnet, 2025).

2) Leg heldere gedragskaders voor hybride werken en bereikbaarheidDefinieer wanneer “online” echt nodig is en wanneer “uit” ook mag. Beperk taakconflicten door prioriteiten en rollen expliciet te maken. Zo breng je autonomie en taakeisen in balans, een bewezen hefboom tegen stress (TNO, 2024).

3) Meet wat ertoe doet (en gebruik RIVM/TNO‑indicatoren)Meet proactief, verzuim is vaak te voorspellen aan de hand van gerichte PMO-metingen en tussentijdse check-ups. Volg burn-outklachten, angst-/depressiegevoelens en verzuimoorzaken op teamniveau. Gebruik de RIVM‑indicatoren als referentie: 20,1% burn‑outklachten bij werknemers, 8,2% van recente verzuim door psychische oorzaken, 4,9 miljard euro verzuimkosten door mentale ongezondheid. Zet je eigen data ernaast, en stuur op trend, niet op losse incidenten (RIVM, 2025).

4) Zet conflict coaching in vóór de escalatielijnConflicten kosten tijd, energie en verzuimdagen (1,6 miljoen dagen in 2022 gekoppeld aan conflict of grensoverschrijdend gedrag). Een conflictcoach kan de-escaleren, belangen helder maken en herstelgericht werken (TNO, 2024).

5) Brug naar zorg (zonder wachtkamerstress)Koppel inzetbaarheidstrajecten aan mentale zorgpaden. De RIVM‑monitor benadrukt het belang van vroeg herkennen, versterken en goed verwijzen. Zo verkort je een wachttijd-effect op klachten en help je medewerkers aan het werk te blijven (RIVM, 2025), (van Bon-Martens, et al., 2025).

Waarom 20 januari telt

De uitdaging is te groot voor denken in ‘silo’s’ en vereist juist samenwerking. Mentale belasting, verzuim en conflict raken juridische kaders, medische beoordeling, casemanagement, teamdynamiek en organisatiepsychologie. Precies daarom brengen we op 20 januari experts uit verschillende disciplines samen, zodat jij:

• Kaders & risico’s begrijpt (arbeidsrecht en casuïstiek),
• Medische en psychologische perspectieven vertaalt naar beleid,
• Conflictdynamiek herkent en de‑escaleert vóór escalatie,
• Inzetbaarheidsstrategieën koppelt aan vroegtijdige zorg,
• Praktische tools meeneemt die morgen in je organisatie werken.

De cijfers laten zien dat we actie moeten ondernemen: burn‑outklachten stijgen op lange termijn, verzuim door psychische oorzaken is substantieel, en conflict draagt aantoonbaar bij aan verzuimdagen en kosten. Het goede nieuws: waar spanning ontstaat, kunnen we ook spanning omzetten, in betere gesprekken, duidelijkere afspraken, en snellere, menselijke interventies (RIVM, 2025), (TNO, 2024).

Van inzicht naar impact: doe mee op 20 januari

Het doel van de ACE 2026 kickoff is eenvoudig: samen verkennen, gedachten uitwisselen en vooral: praktische handvatten mee naar huis nemen. Zodat jij als HR-professional sterker staat in het begeleiden van medewerkers én organisaties, met minder spanning, minder verzuim en minder conflict. Open, nieuwsgierig, oplossingsgericht.

Je bent van harte welkom namens ACE Partners, AK‑Advocaten en Human Business Support. Meld je aan!

Bonus voor je voorbereiding:

• Check je huidige verzuimdata en label psychische oorzaken apart. Leg die naast RIVM/TNO‑indicatoren (TNO, 2024), (RIVM, 2025).
• Inventariseer ‘teamsgewijs’: waar zit lage autonomie + hoge taakeisen? Daar is je preventie‑sweetspot (TNO, 2024).
• Markeer 3 spanningspunten waar het gesprek vandaag nog stroef loopt; neem ze mee op 20 januari voor live‑reflectie met onze experts.

Samen gaan we het gesprek aan. In de spreekkamer, op de werkvloer, en vooral: op tijd.

Verwijzingen

CBS. (2025). Ziekteverzuim. Opgehaald van CBS.nl: https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/dashboard-arbeidsmarkt/werkenden…

Personeelsnet. (2025, augustus 18). Psychisch verzuim groeit door, maar ‘we kijken andere kant op’. Opgehaald van personeelsnet.nl: https://www.personeelsnet.nl/bericht/psychisch-verzuim-groeit-door-maar…

Rijksoverheid. (2023, 9 5). Steeds meer beginnende mentale klachten onder jongeren door werkstress. Opgehaald van Rijksoverheid.nl: https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2023/09/05/steeds-meer-begi…

RIVM. (2025). Mentale gezondheid onder de werkenden. Opgehaald van RIVM.nl: https://www.rivm.nl/mentale-gezondheid/monitor/werkenden

TNO. (2024). Factsheet week van de werkstress 2024. TNO Innovation for life.

van Bon-Martens, M., Boekee, R., Ramaker, V., Chavez Baldini, U., Luik, A., Verkaik, R., . . . Hiemstra, M. (2025). Monitor mentale gezondheid. Landelijke rapportage 2025. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu RIVM.

van Bon-Martens, M., van Doesum, T., de Beurs, D., Kroon, H., & Shields-Zeeman, L. (2020). Impact van de coronacrisis op werk. Utrecht: Trimbos-instituut.